ویتامین ها مواد آلی و پیچیده ای هستند که مقدار کمی از آنها برای انجام بسیاری از اعمال بدن لازم است. اگر به علت رژیم غذایی نادرست یا تغذیه غلط وشرایط جسمانی نامطلوب ویتامین به مقدار کافی به بدن نرسد، برخی از علائم بیماری ظاهر می شود و می تواند به بیماری ناشی از کمبود ویتامین منجر شود.

ویتامین ها به دو گروه تقسیم می شوند:

1-     ویتامین های محلول در چربی

2-     ویتامین های محلول در آب

ویتامین ها به نام حروف الفبای لاتین نام گذاری شده اند اما هم اکنون ویتامین هارا با نام کیمیاوی آنها می شناسند.


انواع ویتامین :

     - ویتامین    A    (  آ  )

   -  ویتامین    C    ( ث )

   -  ویتامین    D    (  د )

   -  ویتامین    E    (ای ) 

    -  ویتامین    K    ( کا )

انواع ویتامین های گروه B

-  ویتامین    B1   ( ب 1 )  یا  تیامین ویتامین

-  ویتامین    B2   ( ب 2 )  یا  ریبوفلاوی

-  ویتامن     B3   ( ب 3 )  یا  نیاسین

-  ویتامین    B6   ( ب 6 )  یا  پیریدوکسین

-  ویتامین    B9   ( ب 9 )  یا  اسید فولیک

-  ویتامین  B12   ( ب12)  یا  کوبالین

ویتامین  A   ( آ )

     ویتامین آ جسم بی رنگی است که از غذاهای حاصله از حیوانات و گیاهان به دست می آید. در بدن انسان و حیوان از جسم زرد رنگی به اسم کاروتین به دست می آید. کاروتین در هویج ، گلابی ، سیب زمینی و تمام سبزیجات یافت می شود.                                                                                                                                        

     ویتامین آ در غذاهای حیوانی مثل جگر ، روغن ماهی، تخم مرغ ، کره و خامه یافت می شود. اغلب تجربه کرده اند که مقدار ویتامین آ در خوب دیدن موثر است.

      فقدان ویتامین آ در بدن باعث عوارضی چون کندشدن رشد ، لاغری ، دیدکم ، حساسیت چشـم در مقابل نور ، زبر و خشک شــدن پوست ، ریزش مو ، شوره زدن سر، ذات الریه ، سوء هاضمه ، ناراحتی روده ، عفونت در گوش ، سوزش سر معده ، اسهال ، تولید سنگ مثانه و سنگ کلیه و سرماخوردگی زود به زود می شود.

ویتامین  C   ( ث )

    غنی ترین منبع ویتامین ث مرکبات ، گلابی وحشـــی ،فلفل سبز ، بعد از این ها گوجه فرنگی ، کلم و توت فرنگی  تازه هستند. بهترین و عملی ترین منبع ویتامین ث مرکبا ت ( پرتقال ، نارنگی ، لیمو شـــیرین ، لیمــــو ترش ، و گریپ فروت ) هستند. هر قدر میوه تازه تر باشد ویتامین آن بیشتر است.

    سیب ، انگور و آناناس نیز منبع خوبی برای ویتامین  ث هستند. نظر به این که مرکبات مهمترین منبع ویتامین ث هســـــــتند ، روزانه  یک لیوان آب پرتقال یا گریپ فروت و یا یکی دو عدد از این میوه ها لازم است.

ویتامین ث به ساختمان نسج های پروتئین کمک می کند ومسمومیت ناشی از غذا یا مواد دیگر را در بدن خنثی می سازد. بدین ترتیب سم وارده در بدن با ویتامین  ث  ترکیب می گردد و هر دو با ادرار خارج می شوند.

     بعضی از بیماریهای عفـــونی مثل سرما خوردگی ، سینه پهلو ، تب رماتیسمی ، سل ، دیفتری و عفونت پروستات به وسیله این ویتامین بهبود پیدا می کند.

     مقدار ویتامین  ث  که باید مصرف شود، بستگی به نوع وشدت بیماری داردمعمولا باید انساج بدن از این ویتامین اشباع شود.  بنا بر این در ابتداء باید مقدار بیشتری مصرف شود و بعدا مقدار آن تدریجا کم شود.

ویتامین D  (  د  )

           ویتامین د  یک ویتامین محلول در چربی است. بدن انسان این توانایی را دارد که در مقابل نور خورشید این ویتامین را بسازد.

          بدیهی است وجود بخار زیاد و همچنین هوای آلوده به سبب جلوگیری از تابش مســــتقـیم و کافی نور خورشــید می تواند موجب کاهش تولید این ویتامین در داخل بدن گردد. مقدار توصیه شده این ویتامین  10 میکرو گرم در روز می باشد.

       این ویتامین موجب تسهیل در جذب و استفاده از فسفر و کلسیم و استحکام اسکلت بدن می شود و کمبود آن دردوران کودکی منجر به راشیتیسم ودردوران بزرگسا لی منجر به استنومالاسـی و هیپو کلسیمی وهیپو فسفا تی  می گردد.

     روغـن ماهی ، ســاردین ، شاه ماهی ، ماهی آزاد ، ماهی تن ، شیر و محصولات لبنی از جمله منابع طبیعی این ویتامین می باشند.

ویتامین  E   (ای )

     ویتامین  ای  یک ویتامین محلول در چربی است. این ویتامین دربافت کبد و چربی و قلب و ماهیچه هـــای بیضه ها و رحم ، خون و غده هیپوفیز و غده فوق کلیوی ذخیره می گردد.

     این ویتامین را به علت خواص آنتی اکســـــــــیدانش ویتامین جوانی می دانند.                                                                    

     همچنین ویتامین  ای  موجب رسیدن مقادیر زیادی از اکسیژن به بدن می گردد و موجب افزایش طاقت و تحمل حین انجام فعالیت  های بدنی می شود.

     بر اثر کمبود این ویتامین عوارضی چون تخریب گـلـبولهای قرمز ، تحلیل عضــــــــلات ، بعضـی از انواع کم  خونی مشاهده می گردد.

   از منابع این ویتامیـــن می توان جوانه کندم  ، سویا ، کلم بروکلی ، اسفناج ، آرد غلات کامل و تخم مرغ را نام برد. از آن جا که روغن گیاهی منبع غنی این ویتامین است کمبود این ویتامین به ندرت پیش می آید.

ویتامین  k   ( کا )

     ویتامین  کا  یک ویتامین محلول در چربی است. باکتری های روده می توانند این ویتامین را بسازند. از آنجایی که این ویتامین در تشکیل عوامل انعقادی نقش دارد، در پیشــــگیری از خونریزی داخــلی و خارجی نقش ایفا می کند.

   از جمله منابع این ویتامین می توان به زرده تخم مرغ ، روغن کتان ، روغن سویا ، روغن کبد ماهی و برگ سبز سبزیجات اشاره نمود.

     پرتو ایکس و پرتو زاها و آسپرین و آلودگی هوا از جمله عوامل از بین برنده این ویتامین هستند. مقدار این ماده مغذی در غذاهای یخ بسته کمتر از از غذاهای طبیعی است.

     کمبود این ویتامین در بزگسالان بندرت اتفاق می افتد. اما در نوزادان تازه به دنیا آمده دیده می شود. برای پیشگیری از این امر باید به نوزادان  به طور معــمول و مرتب ویتامین کا داده شود.

ویتامین های گروه B   ( ب  )

ویتامین  B1    ( ب1 )

     ویتامین  ب1 یا تیامین یکی از انواع ویتامین ها  و قابل حل در آب است. لذا مازاد آن از طریق ادرار دفع می گردد.

     این ویتامین رشد را تقویت کرده وبه گوارش به ویژه گوارش کربوهیدرات ها کمک می نماید. این ویتامین به علت تاثیر برعملکرد سامانه عصبی و بهبود بخشیدن به حالات روانی ویتامین اخلاق نامیده می شود.

     کمبود این ویتامین می تواند منجر به بیماری بری بری گردد. سبوس برنج ، نان کامل گندم ، آرد جو ، بادام زمینی، بیشتر سبزیها و برنج از جمله منابع غنی این ویتامین می باشند.

     گرما ، الکل ، کافئین از جمله عوامل از بین برنده این ماده مغذی هست                                                                                             

ویتامین  B2   ( ب 2 )

     ویتامین ب 2 یا ریبوفلاوین نیز مانند  بقیه ویتامین های گروه ب  حل پذیر در آب بوده و مازاد آن از طریق ادرار دفع می گردد. این ویتامین به رشد و داشتن پوست و مو وناخن سالم و بهبود زخم های دهـان و لب کمک نموده و کمبود آن میتواند منجر به زخم های دهان و لب و پوست و اندام آمیزشی گردد.   

     نور ( پرتو فرا بنفش )، محیط قلیایی، گرمای پخت و پز سولفامیدها ، استروژن ، و الکل از جمله از میان برنده این ویتامین هستند.

ویتامین  B3  ( ب3 )

     ویتامین  ب3  یا نیاسین جزء ویتامین های محلول در آب است. کمبود این ویتامین می تواند منجر به پلاگر ، زخم بر روی زبان ، آمینواسیداوی و زوال شدید مغزی گردد.

ویتامین B6   ( ب6)

     ویتامین  ب6  یا پیریدوکسین یکی از انواع ویتامین ها است. مقادیر بیش از حد نیاز  این ویتامین محلول در آب تقریبا هشت ساعت بعد از خوردن غذا دفع می گردد.

     این ویتامین در جذب صحیح پروتئین و چربی موثر است  و تبدیل اسید آمینه تریپتوفان به نیاسین یا ویتامین ب3 نقش مهمی ایفا می نماید.

   حالت تهوع و دل  بهم خوردگی را بهبود بخشــــــیده و از پیـــــدایش برخی اختــــلالات پوستی و مغزی جلو گیری می نماید.    

   مخـمر آبجو ، سبوس گندم ، جگر ، قلوه ، دل ، طالبی ، کلم ، شیر ، تخم مرغ و گوشت گوساله از منابع این ویتامین می باشند.

      همچنین نگهداری مواد غذایی برای مدت طولانی ، کنسرو کردن ، بریان کردن گوشت ، الکل و استروژن از جمله عوامل از میان برنده این ماده غذایی اند.

ویتامین  B9  ( ب9 )

        اسید فولیک که به نامهای فولات یا ویتامین ب9 نیز خوانده می شود برای بسیاری از اعمال بدن از جمله سلامتی سیستم عصبی ، خون و سلول ها بدن حیاتی و اساسی است.

         این ویتامین بدن را در مقـــابل بیماری های قلبی ، نقص های مادرزادی ، پوکی استخوان و سرطان های مشخص حفظ می کند.

       ویتامین  ب9  در غذاهایی مانند : جگر ، عدسی ، سبوس برنج ، مخمر آبجو ، آرد سویا ، نخود چشم سیاه ، لوبیا قرمز ، لوبیا مرمری ، بادام زمینی ، اسفناج ، برگ شلغم ، لوبیا ، گندم و مارچوبه به میزان چشمگیری وجود دارد. نگهداشـــــتن غذا در حرارت اتاق به مدت طولانی می تواند محتوی اسید فولیک آن را از بین ببرد.     

ویتامین B12   (ب 12 )

     ویتامین  ب12 یا کوبالاین به تنهایی نمی تواند به طور کامل جذب گردد و برای جذب کامل نیاز به کلســیم دارد. مقدار  توصیه شده روزانه آن 3 میکرو گرم در روز می باشد و کمبود آن می تواند منجر به کم خونی ماکروسیتیک و التهاب دهان و گلوسیت گردد.

     جگر ، گوشت گوساله ، تخم مرغ ، شیر ، پنیر و قلوه از جمله منابع غنی این ویتامین هستند. الکل ، استروژن ، نور خورشید و در معرض مواد اسیدی یا قلیایی بودن این ویتامین را از بین خواهد برد.                                

       ویتامین های گروه ب را ویتامین های اعصاب و همان طور که اشاره شد ،ویتامین های اخلاق نیز نامیده اند.

مراحل مختلف کمبود ویتامین ها

     عوارض مربوط به کمبود ویتامین ها را در بدن می توان به درجات و مراحل مختلف زیر تقسیم کرد.

     مرحله نخست:

    بدن سعی می کند از ویتامین هایی که قبلا ذخیره کرده است استفاده کند. در این مرحله هنوز ویتامین در خون موجود می باشد.

     مرحله دوم:

     ویتامین های ذخیره شده کاملا مصرف شده و از بین رفته اند.به طوری که کاهش ویتامین در خون وادرارمشخص می شود.

     مرحله سوم:

     کم کم کاهش بنیه ذهنی و جسمی و بی اشتهایی و خستگی پدیدار شده و همچنین امکان بیماری های عفونی افزایش پیدا می کند.

     مرحله چهارم:

    نخستین تغییرات روحی و روانی پدیدار می شوند.

     مرحله پنجم:

     بعضی از نشانه های کمبود ویتامین ، مثل شب کوری بروز می کند. غالبا این بیماری ها ناشی از کمبود چند ویتامین می باشند. در این مرحله هنوز بیماری های ناشی از کمبود ویتامین  با رساندن ویتامین های لازم به بدن قابل درمان می باشند. 

     مرحله ششم:

 کمبود ویتامین ها به حدی است که بیماری های ناگوار را با خود به همراه می آورد. برخی از این بیماری ها خطرناک و غیر قابل بهبود می باشند.



تاريخ : سه‌شنبه ۱ امرداد ۱۳٩٢ | ٢:۳٥ ‎ب.ظ | نويسنده : محمــــــدصــدیق یوسفــی | نظرات ()
  • قالب وبلاگ | دنياي اس ام اس